మహిళా సాధికారతపై కాంగ్రెస్, ‘ఇండీ’ కూటమి డొల్ల వాగ్దానాలు

మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు (నారీశక్తి వందన్ అధినియం) విషయంలో కాంగ్రెస్, ‘ఇండీ’ కూటమి అనుసరించిన వైఖరి చూస్తుంటే వారికి మహిళా సాధికారత అనేది కేవలం ఎన్నికల నినాదం మాత్రమేనని స్పష్టమవుతోంది. పార్లమెంటు, రాష్ట్ర అసెంబ్లీలలో మహిళలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పించే దిశగా భారత్ ఒక చారిత్రాత్మక సంస్కరణ అంచున నిలబడిన తరుణంలో కాంగ్రెస్, దాని ‘ఇండీ’ కూటమి భాగస్వామ్య పక్షాలు నిర్ణయాత్మక మద్దతు ఇవ్వకపోవడం వల్ల బిల్లుకు అవసరమైన మెజారిటీ లభించలేదు. భారత ప్రజాస్వామ్య పరిణామ క్రమంలో ఒక సమూలమైన మార్పునకు శ్రీకారం చుట్టే మైలురాయిగా నిలవాల్సిన ఈ సందర్భం కాస్తా రాజకీయ తటపటాయింపులు, వైరుధ్యాలకు ప్రతీకగా నిలిచిపోయింది.

పార్లమెంటులో చోటుచేసుకున్న ఈ కీలక ఘట్టం, ప్రతిపక్ష రాజకీయాల్లో అంతర్లీనంగా ఉన్న అస్థిరతను బట్టబయలు చేసింది. దశాబ్దాలుగా కాంగ్రెస్, సమాజ్ వాదీ పార్టీ, వాటి మిత్రపక్షాలు కేవలం మాటలకే పరిమితమై మహిళా సాధికారత గురించి గొప్పలు చెప్పుకుంటున్నాయి. అయితే, ఆ మాటలను ఆచరణలోకి తెచ్చే అవకాశం వచ్చినప్పుడు మాత్రం వారు నిబంధనలు, అభ్యంతరాలు, రాజకీయ లెక్కలతో కాలయాపన చేశారు. ఈ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు ఆమోదం పొందడానికి మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీ — అంటే 352 ఓట్లు — అవసరం. అయితే, దీనికి కేవలం 298 ఓట్లు మాత్రమే లభించాయి. గణనీయమైన సంఖ్యలో సభ్యులు ఈ బిల్లును వ్యతిరేకించడం లేదా స్పష్టమైన మద్దతు ఇవ్వకుండా దూరంగా ఉండటం గమనార్హం. మహిళా హక్కుల పట్ల నిబద్ధత కంటే రాజకీయ సమీకరణాలే వారికీ ముఖ్యమయ్యాయని ఈ ఫలితం సూచిస్తోంది. ముఖ్యంగా కాంగ్రెస్ పార్టీ నేరుగా వ్యతిరేకించకపోయినా, అస్పష్టమైన వ్యూహాన్ని అనుసరించింది. రాహుల్ గాంధీ ఈ బిల్లును ‘అసంపూర్ణం’ అని అభివర్ణించారు, కానీ కీలక సమయంలో పార్టీ పూర్తిస్థాయి మద్దతు ఇవ్వడానికి వెనుకడుగు వేసింది. నిజమైన సంస్కరణాత్మక దృక్పథం ఉంటే, ముందుగా చట్టాన్ని సమర్థించి, ఆ తర్వాత అవసరమైన మార్పుల కోసం పోరాడాల్సింది. కానీ ఈ మార్గాన్ని అనుసరించడంలో విఫలం కావడం వారి చిత్తశుద్ధిపై అనుమానాలను రేకెత్తిస్తోంది.

కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా సభను ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తూ, ప్రతిపక్ష సభ్యులందరూ బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయకపోయినా, చాలా మంది ‘అయితే’, ‘కానీ’లతో దాన్ని సమర్థంగా అడ్డుకున్నారని ఎత్తిచూపారు. 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికల నుంచి మహిళా రిజర్వేషన్లను అమలు చేసేలా స్పష్టమైన, కాలపరిమితితో కూడిన ప్రణాళికతో ఈ చట్టాన్ని రూపొందించామని ఆయన నొక్కి చెప్పారు. మరోవైపు సమాజ్ వాదీ పార్టీ రిజర్వేషన్లలో ఉప-కోటాలను డిమాండ్ చేస్తూ పరిస్థితిని మరింత క్లిష్టతరం చేసింది. ఇటువంటి డిమాండ్లు అందరినీ కలుపుకొని పోయేవిగా అనిపించినప్పటికీ, వాటి ఉద్దేశం సంస్కరణలను ఆలస్యం చేయడం లేదా పూర్తిగా పక్కదారి పట్టించడమే. రకరకాల షరతులను జోడించడం ద్వారా ప్రతిపక్షాలు ఉమ్మడిగా బిల్లు ఆమోదాన్ని మరింత కష్టతరం చేశాయి.

ఇది ఒక ప్రధాన ప్రశ్నను మనముందు ఉంచుతుంది: ప్రతిపక్షాలు మహిళా హక్కులకు నిజంగా కట్టుబడి ఉన్నాయా లేక ఇప్పటికీ ఓటు బ్యాంకు రాజకీయాల చుట్టూనే తిరుగుతున్నాయా? పార్లమెంటులో పరిణామాలు రెండవ దాన్నే సూచిస్తున్నాయి. కోట్లమంది మహిళలను సాధికారీకరించగల నిర్మాణాత్మక సంస్కరణకు కాకుండా రాజకీయ ప్రయోజనాలకే వారు ప్రాముఖ్యతనిచ్చారు. దీనికి భిన్నంగా ప్రభుత్వం నిర్మాణాత్మకమైన, భవిష్యత్ దార్శనికతతో కూడిన ప్రణాళికను సభ ముందు ఉంచింది. ఉత్తర, దక్షిణ, తూర్పు లేదా పడమర అనే తేడా లేకుండా ఏ ప్రాంతానికీ అన్యాయం జరగకుండా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన ప్రక్రియ నిష్పక్షపాతంగా జరుగుతుందని ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ, హోంమంత్రి అమిత్ షా సభకు హామీ ఇచ్చారు. ఈ హామీలు ఉన్నప్పటికీ ప్రతిపక్షంలోని కొన్ని వర్గాలు అనుమానాలను పెంచడానికే ప్రయత్నించాయి. ప్రాంతీయ ప్రాతినిధ్యంపై ఉన్న ఆందోళనలను కూడా అమిత్ షా గణాంకాలతో సహా వివరించారు. దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలు సీట్లను కోల్పోవని, పైగా వాటి సంఖ్య, ప్రాతినిధ్యం పెరిగే అవకాశం ఉందని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అయినప్పటికీ ఈ వివరణలు ఈ అంశం రాజకీయం కాకుండా నిరోధించలేకపోయాయి.

క్షేత్రస్థాయిలో చూస్తే మధ్యప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాలు రాజకీయ సంకల్పం, విధానాల అమలు తోడైతే ఎలాంటి ఫలితాలు వస్తాయో నిరూపిస్తున్నాయి. అక్కడ పంచాయతీరాజ్ సంస్థలలో మహిళల భాగస్వామ్యం 50 శాతాన్ని దాటింది, మహిళలు పాలనలో, నిర్ణయాధికారంలో చురుగ్గా పాల్గొంటున్నారు. నిరంతర నిబద్ధత ఉంటే దేనిని సాధించవచ్చో ఇది నిరూపిస్తుంది. దీనికి విరుద్ధంగా కాంగ్రెస్, దాని మిత్రపక్షాలు తరచుగా సుదీర్ఘమైన సిద్ధాంతపరమైన చర్చల్లోనే ఉండిపోతున్నాయి. ఓబీసీ రిజర్వేషన్ల వంటి అంశాలపై నిర్ణయాత్మక చర్యలు తీసుకోవడంలో ఏళ్ల తరబడి జాప్యం జరిగింది. ఈ నేపథ్యంలో మహిళా హక్కుల విషయంలో వారి ప్రస్తుత వైఖరి తక్కువ విశ్వసనీయతను, ఎక్కువ రాజకీయ స్వార్థాన్ని సూచిస్తోంది. గత కాలంలో ఇటువంటి సంస్కరణలను ఎందుకు వేగవంతం చేయలేదనే ప్రశ్న తలెత్తవచ్చు. అయితే, ప్రస్తుత సందర్భంలో గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, ప్రతిపక్షాలు బిల్లును సులభతరం చేయడం కంటే అడ్డుకోవడానికే ఎక్కువ మొగ్గు చూపినట్లు కనిపిస్తోంది. అందుకే వారు విధించిన షరతులు, అభ్యంతరాలు అంతిమంగా బిల్లు ఆమోదానికి ఆటంకం కలిగించాయి. దీని వెనుక ఉన్న సంకేతం ఆందోళన కలిగిస్తుంది. జనాభాలో సగభాగమైన మహిళల హక్కులను కేవలం రాజకీయ బేరసారాలకు ఒక సాధనంగా మార్చినట్లు అనిపిస్తోంది. ప్రజాస్వామ్యంలో ఇటువంటి ధోరణి సంస్కరణ స్ఫూర్తిని, రాజకీయ నిబద్ధత విశ్వసనీయతను దెబ్బతీసే ప్రమాదం ఉంది.

కాంగ్రెస్, ‘ఇండీ’ కూటమి ఒక చారిత్రాత్మక అవకాశాన్ని జారవిడుచుకున్నాయి. మహిళా సాధికారత పట్ల వారి నిబద్ధత నిజమైనదైతే నారీ శక్తి వందన్ అధినియంకు వారు బేషరతుగా మద్దతు ఇచ్చి ఉండేవారు. వారు అలా చేయడంలో విఫలం కావడం వల్ల వారికి మహిళా సాధికారత అనేది కేవలం రాజకీయ నినాదం మాత్రమేనని, అది నిజమైన సంకల్పం కాదని ప్రజల్లో ఉన్న అభిప్రాయం మరింత బలపడుతోంది.

కరణ్ ఠాకూర్